تبلیغات
تبریز كهن - نگاهی گذرا به موسیقی آذربایجان
اینجا كه آمده ای آذربایجان است ... بهشت پنهان
نگاهی گذرا به موسیقی آذربایجان
دوشنبه 14 فروردین 1391 ساعت 11:31 | نوشته ‌شده به دست سعید چام | ( نظرات )

كنفسیوس فیلسوف مشهور چینی جمله ای با این مضمون دارد: اگر می خواهی از سرنوشت ملتی با خبر شوی موسیقی آن ملت را گوش بده.

بنابراین فرهنگ موسیقی هر ملت را می توان یكی از شاخه های بسیار مهم فرهنگ آن ملت محسوب كرد. چرا كه موسیقی هر ملتی نشأت گرفته از فرهنگ آن ملت است كه ریشه در باورها و اعتقادات و شرایط جغرافیایی و نیز اقلیمی آن منطقه دارد.

سرزمین باستانی آذربایجان به علت شرایط جغرافیایی كوهستانی و ساختار اجتماعی یكی از پر تحرك ترین نقاط در تاریخ جهان به شمار می رود و به همان نسبت از موسیقی پر تحرك برخوردار است. این موسیقی پر تحرك هر چند به ظاهر شاد و ریتمیك است اما در تند ترین آهنگ های آذربایجانی مانند قایتاقی و سایر آهنگ ها مایه ی غم به خوبی احساس می شود. به عبارت دیگر در همه ی قسمت های موسیقی آذربایجان هاله ای از غم و اندوه نهفته است.

به اعتقاد بسیاری از محققان و پژوهشگران موسیقی آذربایجان به دو قسمت عمده تقسیم می شود: خلق ماهنی لاری و موغام لار(ترانه های ملی و مقام ها) و آشیق لار (عاشق ها)

هفت دستگاه شور چهار گاه سه گاه زابل ماهور راست پنج گاه بیات شیراز یا بیات شیراز و اصفهان نوا و مقام های مستقلی چون قطار موسیقی دستگاهی آذربایجان را تشكیل می دهد.

نوع دیگر موسیقی رایج در آذربایجان موسیقی آشیق ای است. بنا به منابع مكتوب آشیق ها باز مانده اوزان ها نخستین گروه مردمی نوازندگان محلی در این سرزمین بودند. كه با قوپوز همان ساز آشیق ای داستان ها را بازگو می كردند و تا زمانی را كه قوپوز را به سینه می فشردند راویان مصیبت مردم به شمار می رفتند و از حمله خیره سران مصون بودند.

آشیق ها پس از اوزان ها نشانگر موسیقی فولكلور آذربایجان گردیدند و راوی فرهنگ و رسالتی ویژه اند كه از هنرمندان مردمی به شمار می روند. از برخی روایات كتبی و شفاهی این گونه استنباط می شود كه تاریخ مدون و مشخصی موسیقی آشیق ای از اواخر قرن نهم هجری یعنی در زمان شاه اسماعیل صفوی آغاز شده است. نغمه های آشیق ای كه امروزه به هاوا معروف شده است ستون های اصلی موسیقی آشیق ای آذربایجان را تشكیل می دهند. تعداد آهنگ ها یا همان هاوای آشیق ای را در یكی از همایش های سالانه كه در سال 1980 در باكو تشكیل شد حدود 80 هاوای آشیق ای را از میان 300 آهنگ رایج میان آشیق های مختلف استخراج و مدون كردند.

در آذربایجان موسیقی جزئی از فرهنگ زنده مردم محسوب می شود. در این میان موسیقی مردم شناخته شده ی آشیق لار كه با سرشت بومی مردم آذربایجان آمیخته است از جایگاه ویژه ای بر خوردار است. پیشینه این موسیقی كم و بیش روشن است و امروزه نیز برگزاری مراسم و آیین های سنتی نقشی فراموش نشدنی دارد.

آشیق ها هنرمندانی هستند كه از میان مردم بر خواسته اند و با هنر اصیل و نوای دلنشین ساز خود همراه با ترانه های دل پذیر و متناسب با شرایط مراسم در مجالس عروسی و قهوه خانه ها به ترنم درمی آیند.

در آذربایجان كمتر دهكده ای را می توان یافت كه جشن ها و عروسی هایشان بدون آشیق برگزار شود. حتی در مناطقی كه آشیق نیست فرسنگ ها راه پیموده می شود تا آشیق ای به جشن دعوت شود و مجلس را با سخنان حكمت آموز ترانه ها و نوا های آشیق ای و منظومه های دل نشین خود گرمی و شور بخشد.

آشیق ساز می نوازد. ساز آلتی است شبیه تار كه مركب از نه سیم كه بر سینه می نهند و می نوازند. نام قدیمی ساز آشیق ای قوپوز است. اغلب یك یا دو بالابانچی (نوازندهی بالابان) و قاوالچی (دایره زن) آشیق را همراهی می كنند و گاهی نیز چند دسته آشیق یك جا ظاهر می شوند و به اتفاق هنر نمایی می كنند.

آشیق هنر مردم است و باید در چندین هنر مهارت و استادی داشته باشد. او هم شاعر است هم آهنگ ساز هم خواننده هم نوازنده هم هنر پیشه و هم داستان گو به عبارت دیگر آشیق در تمامی این عرصه ها خلاق است و هنرمندی است كه این همه را با انگشتان ماهر و صدای دلنوازش اجرا می كند. چنان عاشقانه ساز را به سینه می فشارد كه به هنگام نواختن ساز ندانی كه صدا صدای ساز است یا صدای ترنم قلب عاشق آشیق.

در گذشته به هنرمند ترین و شایسته ترین آشیق ها دده اتلاق می شد. از این میان می توان به دده یاد یاد (قرن 10 هجری قمری) توراب دده (قرن 12 هجری قمری) دده قاسیم (قرن 13 هجری قمری) و كرم دده و نیز مشهور از همه به دده قورقود اسطوره ای اشاره كرد.

سعید چام

فروردین 1391



می توانید دیدگاه خود را بنویسید
Foot Complaints سه شنبه 17 مرداد 1396 10:27
Appreciate this post. Will try it out.
BHW یکشنبه 27 فروردین 1396 18:51
Hello there, You have done an incredible job. I will certainly digg
it and personally suggest to my friends. I'm
confident they will be benefited from this site.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
 
نویسندگان
آمار بازدید
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :